Groby rodzin z Brzeźna — wrzesień 1939 i wrzesień 1944
W Brzeźnie, wsi nad jeziorem w głębi Borów Tucholskich, są dwa miejsca związane z tymi samymi rodzinami: grób w lesie przy drodze do Osiecznej z września 1939 roku i mały cmentarz wojenny z 1944 roku przy drodze od jeziora Brzeźno do wsi. Podczas okupacji Niemcy nazywali Brzeźno „Banditendorf” — wsią bandytów.
Wrzesień 1939
We wrześniu 1939 roku Niemcy aresztowali dwóch rolników z Brzeźna — Warczaka i Glinieckiego. Ich dorośli synowie, Feliks Warczak i Bronisław Gliniecki, zostali wkrótce również aresztowani. Żandarmi poprowadzili całą czwórkę do lasu, ok. 500 metrów od wsi, i kazali synom kopać grób. Synowie rzucili się na Niemców i w zamieszaniu uciekli. Ojców rozstrzelano i pochowano w wykopanym dole, przy drodze z Brzeźna do Osiecznej.
28 września 1944
Obaj synowie trafili później do partyzantki. Gdy ktoś wydał Niemcom nazwiska partyzantów, aresztowano matkę i siostrę Glinieckiego — Annę i Anastazję — oraz sąsiadów: małżeństwo Roberta i Mariannę Gerbatowskich i Leona Strelau (w części źródeł: Strelał). 28 września 1944 roku całą piątkę rozstrzelano w lesie pod wsią Duże Krówno i zakopano na miejscu. Zaraz po wojnie rodziny ekshumowały ciała i pochowały je na specjalnie utworzonym cmentarzyku przy drodze od jeziora Brzeźno do wsi.
Na tym cmentarzu upamiętniony jest też robotnik leśny Motykowski z Brzeźna, który 17 lutego 1945 roku prowadził oddział radziecki leśnymi przesmykami na tyły Niemców i zginął od niemieckiej kuli.
Praktycznie
Nie podajemy dokładnych współrzędnych — żadne z dostępnych nam źródeł nie wskazuje precyzyjnie położenia obu grobów. Cmentarzyk leży przy drodze od jeziora Brzeźno do wsi; o drogę najlepiej zapytać na miejscu. Gmina Śliwice podaje, że w 2010 roku odnowiono pomnik w Brzeźnie, a opiekę nad miejscami pamięci sprawuje młodzież szkolna.
Upamiętnienie
Grób przy drodze z Brzeźna do Osiecznej (1939) oraz cmentarzyk wojenny przy drodze od jeziora Brzeźno do wsi (ekshumacja po wojnie); pomnik odnowiony w 2010 r.
Źródła
- Muzeum Borów Tucholskich — portal „Borowiackie Szlaki” — Cmentarz w Brzeźnie — https://portal.tucholski.pl/asp/cmentarz-w-brzeznie,78,artykul,1,63
- Muzeum Borów Tucholskich — portal „Borowiackie Szlaki” — Grób masowy przy drodze z Brzeźna do Osiecznej — https://portal.tucholski.pl/asp/grob-masowy-przy-drodze-z-brzezna-do-osiecznej,78,artykul,1,66
- Gmina Śliwice — Miejsca Pamięci Narodowej — https://www.sliwice.pl/strona/gmina/637-miejsca-pamieci-narodowej
- Starostwo Powiatowe w Tucholi — Przewodnik turystyczny po powiecie tucholskim (2021), hasło Brzeźno — https://portal.tucholski.pl/asp/pliki/2021/07/przewodnik-turystyczny-tuchola-web.pdf