Rezerwat „Nietoperek” — blisko 40 tysięcy nietoperzy zimuje w niemieckich tunelach
Ślepy korytarz w schronie Pz.W. 716 (Kaława). Fot. 7alaskan (2008), CC BY-SA 3.0, Wikimedia Commons
Gmina Międzyrzecz

Rezerwat „Nietoperek” — blisko 40 tysięcy nietoperzy zimuje w niemieckich tunelach

Podziemia MRU, które po wojnie opanowały nietoperze: 12 gatunków i jedno z największych zimowisk w Europie

w ramach trasy z przewodnikiem (1,5–2,5 godz.) Sprawdź dostępność przed wyjazdem 2/4 kryteriów Rezerwat przyrody: bez samodzielnego wstępu; podziemia tylko z przewodnikiem muzeum w Pniewie, niedostępne dla wózków

Każdej zimy do betonowych korytarzy pod lasami między Nietoperkiem, Kęszycą, Wysoką a Boryszynem zlatują się dziesiątki tysięcy nietoperzy. Niektóre pokonują nawet 260 kilometrów z Brandenburgii i Meklemburgii. Według Regionalnej Dyrekcji Ochrony Środowiska w Gorzowie Wielkopolskim w 2025 roku zimowało tu 39 768 osobników. Rezerwat przyrody „Nietoperek” to podziemia Międzyrzeckiego Rejonu Umocnionego, które po wojnie opustoszały.

Od studenckiego odkrycia do rezerwatu

Zimowisko odkryli w 1974 roku studenci biologii z Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu, wśród nich Zbigniew Urbańczyk, Elżbieta Bagrowska-Urbańczyk i Wiesław Bogdanowicz. Systematyczne badania zaczęli rok później. Pierwszy rezerwat, o powierzchni 2,5 ha, utworzono w 1980 roku w środkowej części podziemi. W 1998 roku powstał rezerwat Nietoperek II, który objął działki forteczne i obiekty prawie całego środkowego odcinka. W 2002 roku oba połączono. Dziś rezerwat ma 50,77 ha w gminach Międzyrzecz i Lubrza i jest częścią obszaru Natura 2000 „Nietoperek” o powierzchni ponad 7377 ha.

Dlaczego właśnie tutaj

Korytarze leżą 35–50 metrów pod ziemią, a temperatura i wilgotność są w nich stałe przez cały rok. Według RDOŚ to właśnie te warunki sprawiają, że nietoperze mogą tu spokojnie hibernować. Zimą stwierdzono tu 12 gatunków, m.in. nocka dużego, nocka Natterera, nocka Bechsteina, nocka łydkowłosego, mopka zachodniego i gacka brunatnego. Według Wikipedii to największe zimowisko nietoperzy w Europie Środkowej i największe w Polsce zimowisko nocka dużego, nocka łydkowłosego i nocka Bechsteina. Nietoperze korzystają z podziemi także latem, choć najważniejsze są one dla nich zimą.

Liczenie odbywa się co roku w styczniu. W 2026 roku było to już 25. międzynarodowe liczenie, koordynowane przez dr. Tomasza Kokurewicza z Uniwersytetu Przyrodniczego we Wrocławiu. Według RDOŚ od 2021 roku liczba nietoperzy jest stabilna mimo zmian klimatu. Wynik z 2025 roku był o 8,5% wyższy niż z 2024 roku, kiedy naliczono 36 653 osobniki.

Praktycznie: rezerwat zwiedza się tylko z przewodnikiem

Do rezerwatu nie wchodzi się na własną rękę. Nie wchodź do bunkrów i tuneli poza trasami turystycznymi z przewodnikiem. To rezerwat przyrody, w którym 5,77 ha objęto ochroną ścisłą, a podziemia są schronieniem chronionych zwierząt. Od 15 października do 15 kwietnia obowiązuje zakaz wstępu do większości podziemnych korytarzy i bunkrów MRU, a trasy z przewodnikiem są wtedy skrócone.

Legalnie zobaczysz fragment podziemi z przewodnikiem Muzeum Fortyfikacji i Nietoperzy w Pniewie (gmina Międzyrzecz) albo na Pętli Boryszyńskiej (gmina Lubrza). Najdłuższe trasy są dostępne między 16 kwietnia a 14 października. W podziemiach jest około 10°C, więc weź cieplejsze ubranie. Rezerwat nie ma własnej trasy ani punktu, do którego warto dojeżdżać, dlatego nie podajemy współrzędnych. Punktem startu jest muzeum w Pniewie.

Dlaczego to warto zobaczyć

  • Ma historię do opowiedzenia
  • Nie ma go w topce przewodników
  • Warto zboczyć z trasy
  • Budzi emocje

Źródła

  • RDOŚ w Gorzowie Wielkopolskim — Zimowe liczenie nietoperzy (12.01.2026) — https://www.gov.pl/web/rdos-gorzow-wielkopolski/zimowe-liczenie-nietoperzy
  • Muzeum Fortyfikacji i Nietoperzy w Pniewie — Historia ochrony nietoperzy w MRU (2025) — https://bunkry.pl/historia-ochrony-nietoperzy-w-miedzyrzeckim-rejonie-umocnionym/
  • Muzeum Fortyfikacji i Nietoperzy — Trasa krótka (okres ochronny nietoperzy) — https://bunkry.pl/trasa-krotka/
  • Wikipedia — Rezerwat przyrody Nietoperek — https://pl.wikipedia.org/wiki/Rezerwat_przyrody_Nietoperek
  • Wikipedia — Międzyrzecki Rejon Umocniony — https://pl.wikipedia.org/wiki/Mi%C4%99dzyrzecki_Rejon_Umocniony
Rezerwat „Nietoperek” — blisko 40 tysięcy nietoperzy zimuje w niemieckich tunelach
Ślepy korytarz w schronie Pz.W. 716 (Kaława). Fot. 7alaskan (2008), CC BY-SA 3.0, Wikimedia Commons