Dawna synagoga w Międzyrzeczu — bożnica z 1827 roku, która przetrwała noc kryształową
Fot. Sławomir Milejski (2019), CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons
Klasyk okolicy

Dawna synagoga w Międzyrzeczu — bożnica z 1827 roku, która przetrwała noc kryształową

Międzyrzecz Warte zobaczenia, nie zabytkowa perełka Dostępne dla zwiedzających Elewacja widoczna z ulicy; brak potwierdzonych informacji o dostępności wnętrza (budynek handlowy)
Nawiguj

Przy ul. Księdza Skargi, która przed wojną nazywała się Żydowską, stoi duży, klasycystyczny budynek z okrągłymi oknami pod dachem. Dziś to budynek handlowy, ale w 1827 roku skończono tu budowę synagogi. W 2007 roku, gdy skuwano tynk z elewacji, nad głównym wejściem odsłonięto hebrajski napis z Psalmu 118: „Otwórzcie mi bramy sprawiedliwości”.

Bożnica na miejscu spalonej

Poprzednia synagoga spłonęła 18 kwietnia 1824 roku. Nową, murowaną, wznoszono w latach 1825–1827. Mury stanęły w pierwszym roku, a wykończenie trwało jeszcze dwa lata. Według Wikipedii jej układ nawiązywał do tradycyjnych bożnic ortodoksyjnych. Świadczy to o tym, że miejscowa gmina żydowska była konserwatywna, a wpływ na wybór mogli mieć Żydzi z okolicznych wsi. Budynek ma 17,4 na 22,6 metra i około 14 metrów wysokości. Główna sala modlitewna miała podłogę obniżoną względem ulicy, a nad przedsionkiem znajdowała się galeria dla kobiet z osobnym wejściem od zachodu.

Noc kryształowa, magazyn, sklep

W 1865 roku synagogę gruntownie odnowiono. W noc kryształową, z 9 na 10 listopada 1938 roku, budynek prawie nie ucierpiał, ale potem go zamknięto i zamieniono na magazyn. W tym czasie prawdopodobnie przepadło jego wyposażenie. Po wojnie budynek przejęło państwo i przebudowano go bez liczenia się z zabytkiem: przez wnękę na zwoje Tory (aron ha-kodesz) przebito drzwi, a okna zamurowano. W latach 1945–1989 nie przeprowadzono tu ani jednego remontu.

W 1999 roku Gmina Wyznaniowa Żydowska w Szczecinie wystąpiła o zwrot budynku. Planowała w nim centrum lub muzeum żydowskie, ale z powodu kosztów zrezygnowała. Na początku XXI wieku synagogę kupił prywatny inwestor i przebudował ją na obiekt handlowy. Prace budowlane zakończono w 2005 roku. Odtworzono zamurowane okna, odnowiono elewację, a we wnętrzu, według Wikipedii, zakonserwowano i wyeksponowano obramowanie aron ha-kodesz z kolumnami o złoconych głowicach i dwoma lwami. Według Wikipedii jest ono bardzo podobne do szafy ołtarzowej z nieistniejącej synagogi we Frankfurcie nad Odrą z 1823 roku. Odsłonięty w 2007 roku napis z psalmu ponownie zatynkowano.

Praktycznie

Ul. Księdza Skargi 2, centrum Międzyrzecza, gmina Międzyrzecz, powiat międzyrzecki, województwo lubuskie. To kilka minut spacerem od rynku i fary. Elewację oglądasz z ulicy w każdej chwili. Nie udało nam się potwierdzić, czy obramowanie aron ha-kodesz jest dziś widoczne dla klientów. Nie mamy potwierdzonych informacji o dostępności wnętrza dla osób z niepełnosprawnością ruchową. Na zdjęciu z 2019 roku przy budynku widać szyldy handlowe i parking.

Dlaczego to nie zabytkowa perełka

Budynek pełni dziś funkcję handlową i nie jest udostępniany jako zabytek — wnętrze synagogi przebudowano, więc oglądasz głównie elewację.

Źródła

  • Wikipedia — Synagoga w Międzyrzeczu (bibliografia: A. Kirmiel, „Międzyrzeckie judaica”, 2007) — https://pl.wikipedia.org/wiki/Synagoga_w_Mi%C4%99dzyrzeczu
  • Wikimedia Commons — Synagoga w Międzyrzeczu (zdjęcie z 27.04.2019) — https://commons.wikimedia.org/wiki/File:SM_Mi%C4%99dzyrzecz_Synagoga_2019_(0).jpg
Dawna synagoga w Międzyrzeczu — bożnica z 1827 roku, która przetrwała noc kryształową
Fot. Sławomir Milejski (2019), CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons