Kościół w Kalsku — dwa kościoły w jednym, zbudowane w latach 1692–1693
Na niewielkim wzniesieniu w Kalsku, za kamiennym murem, stoi kościół, który wygląda jak zwykły dom z muru pruskiego, tylko z wieżą. W środku kryje się drugi kościół. Wewnętrzne ściany z poziomych bali otacza z zewnątrz drewniany szkielet, który dźwiga dach i wieżę. To tzw. konstrukcja przysłupowa, a data na belce tęczowej i na chorągiewce wieży mówi, kiedy powstała: 1692–1693.
Po pożarze z 1688 roku
Kalsko istniało już w XIV wieku. W 1390 roku rycerz Wincenty Niałek sprzedał wieś razem z pięcioma jeziorami cystersom z Zemska, czyli późniejszego opactwa w Bledzewie. Klasztor był właścicielem wsi aż do 1796 roku. W 1688 roku pożar zniszczył całą wieś razem z kościołem. Nową świątynię zbudowano w latach 1692–1693. W 2019 roku badania dendrochronologiczne prof. Tomasza Ważnego ostatecznie potwierdziły tę datę.
Dwa kościoły w jednym
W 2017 roku na zlecenie Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków kościół zbadali Ulrich Schaaf i Maciej Prarat z Uniwersytetu Mikołaja Kopernika. Nie znaleźli śladów późniejszego dołożenia szkieletu, takich jak wycięcia po złączach. Ich zdaniem obie konstrukcje, zrębowa i szkieletowa, powstały od razu razem. Do połowy XIX wieku dach był kryty gontem, a w trzeciej ćwierci XIX wieku dostał cięższe karpiówki. Pod koniec XIX wieku dolne bale i dolną część szkieletu wymieniono, a pod nimi zrobiono nowy fundament. Gliniane wypełnienie ścian zastąpiono cegłą, a starą szkieletową zakrystię murowaną.
Kościół jest jednonawowy, z trójbocznie zamkniętym prezbiterium. Kwadratową wieżę wieńczy baniasty dach z ośmioboczną latarnią i cebulastym hełmem. W środku widać konstrukcję z bali, a nad wejściem jest empora organowa. Według konserwatorów najważniejsze wyposażenie to XIX-wieczny ołtarz główny, dwa barokowe ołtarze boczne i barokowy prospekt organowy. Rejestr zabytków obejmuje też cmentarz przykościelny i kamienne ogrodzenie. Naprzeciwko kościoła stoi klasycystyczny pałac z pierwszej połowy XIX wieku.
Praktycznie
Kalsko, gmina Międzyrzecz, powiat międzyrzecki, województwo lubuskie, około 8 km na północny wschód od Międzyrzecza, przy drodze do Rokitna i Przytocznej. Kościół stoi w północno-wschodniej części wsi. To kościół filialny. Nie mamy potwierdzonych informacji o udostępnianiu wnętrza poza nabożeństwami, więc nastaw się na obejrzenie budynku z zewnątrz, zza kamiennego muru. Zajmie to około 15 minut. Konstrukcja szkieletowa jest najlepiej widoczna od południa, północy i wschodu, bo ściana zachodnia jest obita deskami.
Dlaczego to nie zabytkowa perełka
To kościół filialny bez potwierdzonych informacji o udostępnianiu wnętrza — oglądasz go głównie z zewnątrz.
Źródła
- U. Schaaf, M. Prarat, Historia przekształceń budowlanych kościoła przysłupowego w Kalsku z lat 1692–93, „Lubuskie Materiały Konserwatorskie” t. 16 (2019), WUOZ Zielona Góra (PDF) — https://lwkz.pl/wp-content/uploads/2023/12/5a5fb294f802f3af23cbdd9b2f5fdbd7ded5c1ae.pdf
- Wikipedia — Kalsko — https://pl.wikipedia.org/wiki/Kalsko
- Wikimedia Commons / fotopolska.eu — Kalsko, kościół św. Bartłomieja (zdjęcie z 2010 roku) — https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Kalsko,_Ko%C5%9Bci%C3%B3%C5%82_%C5%9Bw._Bart%C5%82omieja_-_fotopolska.eu_(137098).jpg