Opactwo w Paradyżu — „Raj Matki Bożej” cystersów z Gościkowa
Jeśli jedziesz drogą z Zielonej Góry do Gorzowa Wielkopolskiego, w Gościkowie warto zjechać do Paradyżu: to największe i najlepiej zachowane założenie klasztorne w województwie lubuskim. Cystersi mieszkali tu od około 1236 roku przez prawie sześć wieków, a od 2017 roku zespół ma status pomnika historii.
Fundacja wojewody i „Raj Matki Bożej”
Klasztor ufundował w 1230 roku Mikołaj Bronisz herbu Wieniawa, wojewoda poznański, nadając zakonnikom dziewięć wsi ze swoich dóbr. Pierwsi mnisi przybyli około 1236 roku z Lehnina w Brandenburgii i osiedlili się nad rzeką Paklicą, poza wsią Gościkowo. Zmienili nazwę miejsca na Paradisus Sanctae Mariae — Raj Matki Bożej — z czego wzięło się dzisiejsze „Paradyż”.
Budowę gotyckiej świątyni zaczęto około 1270–1290 roku i ciągnięto ponad sto lat; poświęcono ją w 1397 roku. W XV wieku opactwo słynęło z jednego z największych księgozbiorów w Polsce, a wywodził się stąd Jakub z Paradyża, autor prac z zakresu mistyki i reformy kościelnej.
Pożary, odbudowa i koniec zakonu
Wojna trzydziestoletnia przyniosła najazdy wojsk brandenburskich i szwedzkich, a wielki pożar w 1633 roku dopełnił zniszczeń. Odbudowie pomagał król Władysław IV. Kolejny pożar w 1722 roku zakończył się odbudową w stylu barokowym, który dominuje do dziś. Po II rozbiorze tereny weszły w skład zaboru pruskiego, a opactwo zlikwidowano w 1834 roku — cystersi nigdy do klasztoru nie wrócili.
Szkoła, magazyny, seminarium
Budynki szybko dostały nowe zadania: od 1836 roku mieściło się tu Królewskie Seminarium Nauczycielskie, potem szkoła średnia. Dzięki temu zespół uniknął zniszczenia, a freski w kaplicy św. Krzyża, zatynkowane w tym czasie, odkryto ponownie w 1965 roku. Po 1945 roku urządzono magazyny, od 1947 roku klasztor przejęli salezjanie z internatem dla chłopców, a od 1956 roku działa tu seminarium duchowne — dziś Wyższe Seminarium Duchowne Diecezji Zielonogórsko-Gorzowskiej, razem z Muzeum Paradyskim. Od 15 sierpnia 2020 roku obowiązuje tu też sanktuarium Matki Bożej Wychowawczyni Powołań Kapłańskich.
Praktycznie
Zespół leży w Gościkowie, w gminie miejsko-wiejskiej Świebodzin, w powiecie świebodzińskim, przy drodze Zielona Góra – Gorzów Wielkopolski. Na spokojne obejrzenie kościoła i terenu zarezerwuj ok. 1–2 godzin. Zasady zwiedzania i godziny muzeum zmieniają się — sprawdź je na stronie paradisus.pl przed wyjazdem.
Dlaczego to nie zabytkowa perełka
Zespół jest w pełni zwiedzalny dopiero na ustalonych zasadach (seminarium duchowne), a wiele szczegółów dostępności nie jest potwierdzonych.
Źródła
- Opactwo cystersów w Gościkowie-Paradyżu — Wikipedia — https://pl.wikipedia.org/wiki/Opactwo_cysters%C3%B3w_w_Go%C5%9Bcikowie-Parady%C5%BCu
- Paradisus — historia klasztoru i zwiedzanie — http://www.paradisus.pl/index.php/historia-klasztoru-zwiedzanie
- Szlak Cysterski: Paradyż — http://www.szlakcysterski.eu/?pokaz=obiekty_cysterskie&id=17&obiekt=Paradyz