Cmentarz żydowski w Skwierzynie — macewy na wzgórzu od 1736 roku
Na wzgórzu przy ul. Mickiewicza, około dwóch kilometrów od centrum Skwierzyny, w lesie liściastym stoją kamienne macewy. To cmentarz żydowski, jeden z największych w województwie lubuskim: zajmuje ok. 2,23 ha, a w 2007 roku liczył 247 nagrobków. Jest jedynym zachowanym śladem wielowiekowej obecności Żydów w mieście.
Najstarsza macewa z 1736 roku
Dokładna data założenia cmentarza nie jest znana. Gmina żydowska w Skwierzynie istniała od XV wieku, ale najstarszy zachowany nagrobek pochodzi z 1736 roku, więc pochówki w tym miejscu zaczęto przypuszczalnie na początku XVIII wieku. Chowano tu także Żydów z sąsiedniego Murzynowa. Ostatnich zmarłych pochowano w latach 30. XX wieku.
Macewy mają od kilkudziesięciu centymetrów do 1,5 m wysokości. Wykonano je zwykle z szarego lub różowego piaskowca, rzadziej z granitu; najstarsze to nieobrobione głazy polne. Wiele jest bogato zdobionych, a na części zachowały się resztki polichromii.
Zniszczenia i próby ratunku
Cmentarz przetrwał II wojnę światową prawie bez uszczerbku. Zniszczenia przyniosły dopiero przełom lat 60. i 70. XX wieku, gdy lokalne władze prowadziły oficjalne „porządkowanie” terenu, a faktycznie jego likwidację: demontowano nagrobki z szlachetnych materiałów, część trafiła do Poznania i Szczecina. Macewy kradziono też na fundamenty domów.
W 1992 roku cmentarz wpisano do rejestru zabytków. W czerwcu 2002 roku, w ramach projektu „Przywrócić Pamięć”, teren uporządkowano, ustawiono przewrócone macewy i umieszczono tablice informacyjne; pracowali uczniowie ze Skwierzyny i młodzież z niemieckiego Büren. W nocy z 9 na 10 listopada 2003 roku cmentarz zdewastowano ponownie. W 2014 roku gmina wyremontowała schody od strony centrum, a w kwietniu 2015 roku macewy porządkowali wolontariusze niemieckiego stowarzyszenia „Znaki Pokuty”.
Informacje praktyczne
Cmentarz leży na wzgórzu w Skwierzynie (powiat międzyrzecki); nie jest ogrodzony. To miejsce spoczynku zmarłych — zachowaj ciszę i powagę, nie siadaj na nagrobkach i nie przestawiaj macew. Dojście prowadzi stromym zboczem; od strony centrum miasta są schody.
Upamiętnienie
Cmentarz wpisany do rejestru zabytków w 1992 roku; tablice informacyjne z 2002 roku.
Źródła
- Wikipedia: Cmentarz żydowski w Skwierzynie — https://pl.wikipedia.org/wiki/Cmentarz_%C5%BCydowski_w_Skwierzynie
- Wirtualny Sztetl: Cmentarz żydowski w Skwierzynie — http://www.sztetl.org.pl/pl/article/skwierzyna/12,cmentarze/1621,cmentarz-zydowski-w-skwierzynie/
- skwierzyna.pl: Niemcy porządkują skwierzyński kirkut — http://skwierzyna.pl/archiwum/3063-niemcy-uporzdkowuj-skwierzyski-kirkut.html