Cmentarz żydowski w Międzyrzeczu — wzgórze rozkopane na żwir
Przy wylotówce na Skwierzynę, obok cmentarza żołnierzy radzieckich, leży głaz z dwujęzyczną tablicą: „Cmentarz żydowski w Międzyrzeczu” i „Jüdischer Friedhof in Meseritz”. Samego cmentarza już nie ma. Wzgórze, które nazywano Górą Żydowską, rozkopano na żwir, a przez jego teren biegnie dziś obwodnica miasta.
Cmentarz na wzgórzu
Kirkut zajmował 2,5–3 ha na północnych obrzeżach Międzyrzecza. Źródła różnie podają jego wiek. Wikipedia mówi o założeniu pod koniec XVII wieku. Europejska fundacja ESJF, która dokumentuje cmentarze żydowskie, podaje, że już w 1656 roku pochowano tu rabina z Piły, Meira ben Elisakima Goetza, a w 1682 roku gmina żydowska spierała się z władzami miasta, które postawiły na terenie cmentarza szubienicę. Najstarsza zachowana płyta nagrobna pochodzi z 1843 roku, a najmłodsza z 1922 roku.
Jak zniknęło wzgórze
Według Wikipedii cmentarz zdewastowali już Niemcy w czasach III Rzeszy. ESJF opisuje, co działo się po wojnie. Po 1947 roku cmentarz niszczono, a nagrobki i żwir ze wzgórza wykorzystano przy odbudowie drogi. W latach 1955–1956 żwir z cmentarza wywożono na budowy nad jeziorem Głębokie. W latach 60. urządzono tu strzelnicę. W 1970 roku cmentarz oficjalnie zamknięto, a teren dalej służył jako żwirownia, aż wzgórze zniwelowano. Od 2006 roku przez dawny teren cmentarza przebiega obwodnica, a dużą jego część zajmuje parking.
Z nagrobków przetrwało niewiele. Według Wikipedii zachowało się siedem macew: jedna stoi w zespole zamkowym, pięć wyeksponowano w Obrzycach, jedna jest przy ul. Moniuszki. ESJF notuje na miejscu cmentarza niewielkie lapidarium z czterema fragmentami płyt nagrobnych.
Upamiętnienie i dojazd
7 września 2015 roku przy bramie sąsiedniego cmentarza żołnierzy radzieckich odsłonięto kamień upamiętniający kirkut. ESJF podaje lokalizację około 500 metrów na północny zachód od budynku przy ul. Kazimierza Wielkiego 67A. Teren nie jest ogrodzony, a poza lapidarium i kamieniem porastają go krzewy.
Gmina Międzyrzecz, powiat międzyrzecki, województwo lubuskie. To dawny cmentarz, czyli miejsce spoczynku zmarłych, choć dziś niewiele go przypomina. Kamień i lapidarium odwiedzisz w kilka minut, najlepiej łącząc je z wizytą przy macewach w zespole zamkowym i w Obrzycach.
Upamiętnienie
Kamień pamiątkowy z dwujęzyczną tablicą (7.09.2015) przy bramie cmentarza żołnierzy radzieckich i małe lapidarium
Źródła
- ESJF (European Jewish Cemeteries Initiative) — Miedzyrzecz Jewish Cemetery — https://www.esjf-cemeteries.org/survey/miedzyrzecz-jewish-cemetery/
- Wikipedia — Cmentarz żydowski w Międzyrzeczu — https://pl.wikipedia.org/wiki/Cmentarz_%C5%BCydowski_w_Mi%C4%99dzyrzeczu
- Wikimedia Commons — Pomnik upamiętniający cmentarz żydowski w Międzyrzeczu (zdjęcie z 30.07.2020) — https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Pomnik_upami%C4%99tniaj%C4%85cy_cmentarz_%C5%BCydowski_w_Mi%C4%99dzyrzeczu.jpg