Pałac w Kikole — gdzie bywał młody Chopin
Fot. A. Ziółkowski (1983), CC0, Wikimedia Commons
Klasyk okolicy

Pałac w Kikole — gdzie bywał młody Chopin

Kikół Warte zobaczenia, nie zabytkowa perełka Sprawdź dostępność przed wyjazdem Widok z drogi publicznej, chodnik utwardzony; teren pałacu niedostępny
Nawiguj

Jeśli jechałeś „dziesiątką” przez Kikół, minąłeś go o kilkaset metrów. To klasycystyczny pałac Zboińskich z głębokim portykiem na sześciu kolumnach, zbudowany około 1790 roku, prawdopodobnie według projektu Stanisława Zawadzkiego. Latem 1827 roku odwiedził go Fryderyk Chopin. Dziś pałac jest własnością prywatną i oglądasz go z zewnątrz, ale jego historia mieści dwa stulecia Kujaw.

Wojewoda, który założył miasto i zbudował pałac

Kikół pojawia się w dokumentach już w 1236 roku jako Kychol. Narodowy Instytut Fryderyka Chopina (NIFC) przypomina, że w połowie XIII wieku zniszczył go najazd Prusów, a w 1395 roku ówczesny właściciel, Jan z Kikoła, sprzedał majątek Krzyżakom. Ród Zboińskich siedział w Kikole od 1695 roku i to on zmienił wieś w miasto. Ignacy Antoni Zboiński, wojewoda płocki, w 1745 roku uzyskał od króla Augusta III zgodę na lokację miasta.

Ten sam Zboiński kazał wznieść w 1790 roku klasycystyczny pałac z ogrodem i oranżerią. Projekt przypisuje się Stanisławowi Zawadzkiemu, ale NIFC pisze ostrożnie, że „prawdopodobnie”, i takiej ostrożności się trzymamy. Arlan podaje inną datę, około 1792 roku. Pałac jest dwukondygnacyjny, zbudowany na planie prostokąta, z płytkimi ryzalitami na fasadzie. Między nimi jest wgłębny portyk z kolumnami toskańskimi. Od strony parku wysuwają się głębokie ryzality narożne.

Syn wojewody, Franciszek Ksawery, odziedziczył majątek w 1796 roku i ufundował murowany kościół, w którym spoczął razem z żoną Joanną z Grabieńskich. Dzisiejszy neogotycki kościół św. Wojciecha zbudowano w jego miejscu w latach 1904–1909.

Chopin w Kikole — co wiemy na pewno

Od 1818 roku majątek należał do Karola Zboińskiego. Według NIFC latem 1827 roku odwiedził go Fryderyk Chopin, który jechał z Rościszewa do Gdańska. Instytut zaznacza, że szczegółów tego pobytu nie udokumentowano. Możliwe, że Chopin bywał tu wcześniej, bo wakacje 1824 i 1825 roku spędzał w Szafarni, około 30 km na północ (opisujemy ją w artykule Obory i Szafarnia). Serwis Polskie Zabytki i pracownia Arlan podają, że Chopin był w Kikole w 1825 roku. Różnica dat pokazuje, jak mało wiadomo o tych wizytach.

Miejscowa tradycja mówi, że Chopin grał dla gości w Sali Rycerskiej. To dwukondygnacyjne wnętrze we wschodniej części pałacu jest jedynym, w którym przetrwał bogaty wystrój. Zachowały się tam iluzjonistyczne malowidła z motywami architektonicznymi z przełomu XVIII i XIX wieku. NIFC wskazuje też pośredni związek Zboińskich z rodziną Chopina. W 1800 roku Franciszek Ksawery Zboiński kupił majątek w Izbicy Kujawskiej, gdzie mieszkała Justyna Krzyżanowska, przyszła matka kompozytora, zanim trafiła do Skarbków w Żelazowej Woli i poznała tam Mikołaja Chopina.

Park, właściciele i dwa stulecia zmian

W latach 40. XIX wieku Karol Zboiński założył wokół pałacu park krajobrazowy w stylu angielskim. W 1909 roku przekomponowano go według projektu Stefana Celichowskiego, a w 1926 roku wykopano staw z groblą i jazem. Dziś park ma około 12 hektarów i jest wpisany do rejestru zabytków. W latach 2005–2008 przeszedł rewaloryzację z udziałem Johna Brookesa i Jarosława Małeckiego. Posadzono wtedy 2580 dużych drzew i krzewów, a 60 przesadzono.

Zboińscy trzymali Kikół do 1855 roku. Potem majątek przeszedł do Piwnickich, a w 1902 roku do Władysława Nałęcza i jego żony Franciszki Jadwigi z Krasińskich. Po licytacji w 1937 roku przejęła go cukrownia Chełmica, a od 1945 roku należał do Skarbu Państwa. Za udział mieszkańców w powstaniu styczniowym Kikół stracił prawa miejskie (źródła podają rok 1867 albo 1870). Odzyskał je dopiero 1 stycznia 2024 roku.

Pałac zniszczony w czasie wojny odbudowano w 1966 roku według projektu Jana Tejchmana i przez lata działał w nim ośrodek wypoczynkowy i szkoleniowy. Dziś zespół pałacowo-parkowy jest prywatny i należy do Romana Karkosika, fundatora pomnika Matki Bożej Miłosiernej w Konotopiu w tej samej gminie.

Praktycznie

Pałac stoi w Kikole przy ul. Henryka Sienkiewicza 17, około 300 m od rynku (gmina Kikół, powiat lipnowski, województwo kujawsko-pomorskie). Przycisk „Nawiguj” prowadzi pod pałac. To obiekt prywatny, a wnętrza, w tym Sala Rycerska, nie są udostępniane, więc pałac zobaczysz z drogi. Wystarczy około 15 minut. Najlepiej połączyć go z Szafarnią i Konotopiem w jedną trasę. Status dostępu może się zmienić, więc sprawdź go przed wyjazdem.

Dlaczego to nie zabytkowa perełka

Obiekt prywatny, oglądany tylko z zewnątrz — a zabytkowa perełka musi być fizycznie dostępna dla zwiedzających.

Źródła

  • Narodowy Instytut Fryderyka Chopina — katalog miejsc: Kikół — https://greatcomposers.nifc.pl/pl/chopin/catalogs/places/130
  • Polskie Zabytki — Kikół, pałac — http://www.polskiezabytki.pl/m/obiekt/1070/Kikol/
  • Arlan — Park zabytkowy w Kikole (rewaloryzacja 2005–2008) — https://arlan.pl/park-zabytkowy-w-kikole-jeden-z-najpiekniejszych,59,pl.html
  • Fotopolska — Kikół, Pałac Zboińskich — https://fotopolska.eu/Kikol/b70274,Palac_Zboinskich.html
  • Wikipedia — Kikół — https://pl.wikipedia.org/wiki/Kik%C3%B3%C5%82
  • OpenStreetMap — Pałac Zboińskich, ul. Henryka Sienkiewicza 17, Kikół — https://www.openstreetmap.org/way/306179811
Pałac w Kikole — gdzie bywał młody Chopin
Fot. A. Ziółkowski (1983), CC0, Wikimedia Commons