Pałac w Owińskach — rezydencja von Treskowów, która czeka na nowe życie
Gdy staniesz nad stawem w parku w Owińskach, zobaczysz długą, jasną fasadę z portykiem na czterech doryckich kolumnach, które podtrzymują balkon. To klasycystyczny pałac zbudowany w latach 1804–1806 dla rodu von Treskow na dawnych dobrach cysterek. Przez lata stał pusty, z oknami zabitymi płytami. W 2026 roku gmina Czerwonak wymienia w nim dach, a od 2027 roku ma tu działać Centrum Historii Owińsk.
Majątek po cysterkach
Historia pałacu zaczyna się od kasaty. Przez ponad pięćset lat Owińska należały do klasztoru cysterek, który opisujemy w osobnym wpisie: zespół pocysterski w Owińskach. Po drugim rozbiorze, w 1797 roku, władze pruskie przejęły dobra klasztorne i sprzedały je Zygmuntowi Ottonowi Treskowowi, berlińskiemu kupcowi i bankierowi, który w tym samym roku został nobilitowany. Od niego wywodzi się ród von Treskow, do 1945 roku jeden z największych posiadaczy ziemskich wokół Poznania.
W latach 1804–1806 powstała tu nowa, późnoklasycystyczna rezydencja. Wikipedia podaje jako datę budowy 1805 rok. Nie wiadomo do końca, kto ją zaprojektował. Źródła łączą ją z trzema berlińskimi nazwiskami: Davidem Gillym, Karlem Friedrichem Schinklem i Franzem Catelem, ale różnie dzielą między nich role. Jeśli udział Schinkla się potwierdzi, byłoby to jedno z jego wczesnych dzieł, sprzed czasu, gdy stał się najważniejszym architektem Prus.
Owczarka i szlachcic
Z rodem Treskowów wiąże się lokalna legenda, którą w latach 60. XX wieku zapisał regionalista Tadeusz Piszczek. Jeden z Treskowów miał się zakochać w córce owczarza z Ocieszyna, Józefinie Koperskiej, wykupić ją z poddaństwa i poślubić. Legenda ma oparcie w faktach. W księdze ślubów parafii w Owińskach zapisano, że 17 października 1836 roku Otto Siegismund von Treskow ożenił się z Józefą Koperską.
Portyk, westybul z gwiazdami i park
Wnętrza zna dziś niewielu. Za portykiem jest trójnawowa sień z kolumnami, a dalej ośmioboczny westybul ze sklepieniem parasolowym, malowanym w gwiazdy. Na ścianach zachowały się fragmenty dekoracji w stylu pompejańskim. Na piętrze jest sala, która zajmuje całą szerokość budynku.
Pałac otacza park krajobrazowy z początku XIX wieku ze stawami. Portal zwielkopolski24 przypisuje jego projekt Peterowi Josephowi Lennému. Badacze z Uniwersytetu Przyrodniczego w Poznaniu traktują jednak związek z Lennym jako hipotezę, nie pewnik. Na podjazd prowadzą dwie bramy z kordegardami z początku XIX wieku. Pałac jest wpisany do rejestru zabytków pod numerem 317/A z 21 października 1968 roku.
Od szkoły do Centrum Historii Owińsk
Po wojnie w pałacu działał dom dziecka, a potem szkoła (do 1990 roku) i przedszkole. W latach 90. budynek sprzedano prywatnemu nabywcy i wtedy stracił większość wyposażenia. W grudniu 2002 roku odkupiła go gmina Czerwonak i zabezpieczyła. Przez kolejne lata pałac stał nieużytkowany.
Ratunek przyszedł w 2026 roku. W lipcu gmina podpisała umowę na modernizację dachu wartą 1 730 610 zł, z czego 1,6 mln zł przekazał powiat poznański. Prace obejmują rozbiórkę, wzmocnienie i odtworzenie drewnianej więźby oraz roboty murarskie, izolacyjne, stolarskie i elektryczne. Powiat podał termin zakończenia do 30 września, a zwielkopolski24 do 30 października 2026 roku. Wieczorem 21 sierpnia 2026 roku, w trakcie wymiany pokrycia, zapaliło się poszycie dachu. Gasiło je pięć zastępów straży, nikt nie ucierpiał, a przyczyny nie podano. W chwili pisania (połowa października 2026) nie znaleźliśmy informacji o odbiorze dachu.
Na tym nie koniec. Na przebudowę północnego skrzydła gmina dostała 1 859 000 zł pożyczki z Wielkopolskiego Funduszu Rozwoju. Plan obejmuje wymianę stropów, nową klatkę schodową, dostosowanie budynku dla osób z niepełnosprawnościami, nowe instalacje i odnowienie elewacji. W północnym skrzydle ma działać gastronomia, a w 2027 roku ma się otworzyć Centrum Historii Owińsk. Wójt Marcin Wojtkowiak mówi, że celem gminy jest „kompleksowa odnowa pałacu”.
Praktycznie
Pałac stoi w centrum Owińsk (gmina Czerwonak, powiat poznański), w sąsiedztwie zespołu pocysterskiego. Przycisk „Nawiguj” prowadzi pod pałac. W trakcie remontu wnętrza są niedostępne. Pałac oglądasz z zewnątrz, najlepiej od strony stawu. Wystarczy na to 20–30 minut.
Najlepiej połączyć wizytę z kościołem pocysterskim, Dębem Bartkiem i kładką z wieżą widokową. Wszystkie są w zasięgu krótkiego spaceru. Zasady dostępu będą się zmieniać wraz z postępem remontu, więc przed wyjazdem sprawdź komunikaty gminy Czerwonak.
Dlaczego to nie zabytkowa perełka
Wnętrza są w remoncie i niedostępne — pałac oglądasz tylko z zewnątrz, a zabytkowa perełka musi być fizycznie dostępna dla zwiedzających.
Źródła
- Wikipedia — Pałac w Owińskach — https://pl.wikipedia.org/wiki/Pa%C5%82ac_w_Owi%C5%84skach
- Wikipedia — Owińska (sekcja Zabytki) — https://pl.wikipedia.org/wiki/Owi%C5%84ska
- Wikipedia — von Treskow — https://pl.wikipedia.org/wiki/Von_Treskow
- Polskie Zabytki — Owińska, pałac — http://www.polskiezabytki.pl/m/obiekt/5987/Owinska/
- Powiat poznański — Umowa na modernizację dachu pałacu w Owińskach (7.07.2026) — https://powiat.poznan.pl/umowe-na-modernizacje-dachu-palacu-w-owinskach/
- zwielkopolski24 — Drugie życie wielkopolskiego pałacu (19.07.2026) — https://zwielkopolski24.pl/wiadomosci/drugie-zycie-wielkopolskiego-palacu-historyczna-rezydencja-von-treskow-znow-rozkwitnie/QFVhDSMWGoD2FLXYyIya
- epoznan.pl — Pałac pod Poznaniem po latach odzyska dawny blask (18.07.2026) — https://epoznan.pl/news-news-177974-palac_pod_poznaniem_po_latach_odzyska_dawny_blask_sa_nowe_informacje
- Radio Poznań — Pożar pałacu w Owińskach (22.08.2026) — https://radiopoznan.fm/informacje/pozostale/pozar-w-palacu-w-owinskach-kolo-poznania
- Nauka Przyroda Technologie (UP Poznań, 2011) — park w Owińskach a Lenné — https://www.npt.up-poznan.net/volume5/issue3/abstract-15.html