Łysy Młyn i Dęby Marianowskie — młyn bez gwoździ i dęby nad Wartą
Zrekonstruowany XV-wieczny młyn wodny z centrum ochrony pachnicy i leśna pętla do ponad dwustuletnich dębów
Czytaj dalej →
Wieś zbudowana od nowa w 1901 roku: domy w barwach Niemiec, wodociąg z wiatraka i gospoda „Pod Złotą Gwiazdą”
Jeśli wysiądziesz z pociągu na przystanku Golęczewo pod Poznaniem, trafisz do wsi, która przez kilkanaście lat była pokazową inwestycją Prus. W 1901 roku państwo pruskie wykupiło tutejszy majątek, a w miejscu polskiej wsi zbudowało niemiecką „wieś wzorcową” Golenhofen. Miała wodociąg, dom gminny z wieżą zegarową, gospodę „Pod Złotą Gwiazdą” i domy w stylach różnych krain niemieckich. Wiele z nich stoi do dziś.
Golęczewo jest stare. Pierwsza pisana wzmianka pochodzi z 1313 roku, a badania archeologiczne wskazują, że osada istniała tu już w XI–XIII wieku. W 2013 roku wieś świętowała 700-lecie, które upamiętniają dwa głazy nad stawem przy ul. Tysiąclecia. Po II rozbiorze, w 1793 roku, Golęczewo znalazło się w Prusach.
W październiku 1901 roku Królewska Pruska Komisja Kolonizacyjna kupiła na licytacji tutejszy majątek o powierzchni 623 ha za 530 000 marek. Według Wikipedii zamiarem było utworzenie wzorcowej wsi niemieckiej. Przewodnik gminy Suchy Las i serwis goleczewo.com łączą tę decyzję z cesarzem Wilhelmem II, przy czym serwis zaznacza ostrożnie, że miało to być „podobno” jego postanowienie. Całe założenie i poszczególne budynki zaprojektował Paul Fischer, główny architekt Komisji. W latach 1902–1905 wytyczono 41 gospodarstw o powierzchni od 2,5 do 20 ha. Domy mogli kupować wyłącznie Niemcy wyznania ewangelickiego spoza Wielkopolski. Osadnicy przyjechali m.in. ze Śląska, Badenii, Saksonii, Hanoweru, a nawet z Węgier, Rosji i Ameryki. W 1906 roku wieś przemianowano na Golenhofen.
Golenhofen było wizytówką. 20 sierpnia 1904 roku otwarto stację kolejową, zbudowaną specjalnie dla nowej wsi. Koleją przyjeżdżały wycieczki dziennikarzy i dygnitarzy, a Wikipedia wymienia ich daty: 24 maja 1909, 6 czerwca 1910 i wrzesień 1913 roku. O wsi pisała prasa niemiecka i zagraniczna, w 1907 roku m.in. francuski „Le Figaro”. Golęczewo wymienia też wśród podpoznańskich atrakcji przewodnik Orłowicza z 1913 roku.
Przy budowie użyto nowinek technicznych. Domy miały bieżącą wodę, którą do wodociągu tłoczyła pompa napędzana wiatrem, a wieś miała też kanalizację deszczową. Budynki stawiano w konstrukcji szachulcowej, w barwach nawiązujących do niemieckiej flagi, czyli czerni, bieli i czerwieni. Każdy dom dostał własne oblicze, nawiązujące do architektury innego regionu Niemiec, a na niektórych elewacjach umieszczono przysłowia pisane gotykiem. Dom przy szkole przypomina łużyckie domy tkaczy z charakterystycznymi słupami. Górna część opierała się na osobnych słupach, żeby nie przenosiły się na nią drgania krosien pracujących na dole.
Wieś miała być samowystarczalna. W centrum stanął dom gminny ze szkołą, salą modlitewną i wieżą zegarową. Szkołę otwarto jesienią 1905 roku. Przed nią była ozdobna studzienka z daszkiem, do której latem wpuszczano złote rybki na szczęście. Jej zarys widać do dziś w bruku szkolnego parkingu. Naprzeciwko działała gospoda „Zum Goldenen Stern” („Pod Złotą Gwiazdą”) z winiarnią i pokojami dla podróżnych. Był też budynek z piecem chlebowym, który ogrzewał jednocześnie wodę w łaźni i pralni, a obok mieściła się straż pożarna.
Eksperyment trwał niecałe dwie dekady. Po odzyskaniu przez Polskę niepodległości większość osadników sprzedała gospodarstwa Polakom i wyjechała do Niemiec, a Golęczewo stało się zwykłą wsią. W 1928 roku, w 10. rocznicę niepodległości, w centrum wsi postawiono figurę Matki Bożej. W czasie II wojny światowej Niemcy ją strącili, ale polskie rodziny ukryły figurę pod ulami w jednej z pasiek. Po wojnie wróciła na swoje miejsce. Co roku 11 listopada mieszkańcy całej gminy świętują przy niej odzyskanie niepodległości.
Golęczewo leży w gminie Suchy Las (powiat poznański), przy linii kolejowej nr 354 Poznań–Piła. Pociągiem dojedziesz na przystanek Golęczewo, a autobusami linii 905 i 907 z Poznania. Przewodnik gminy proponuje około 2-kilometrowy spacer. Zaczyna się przy stacji (ul. Dworcowa 21), prowadzi ulicami Dworcową, Wodną i Tysiąclecia obok stawu, dawnej gospody, łaźni, figury i domu gminnego, a potem z powrotem ul. Lipową. Przy najciekawszych budynkach stoją tabliczki informacyjne. Jest też bezpłatna gra terenowa (quest) „Golęczewo – wieś wzorcowa”. Na spacer wystarczy godzina. Domy są prywatne, więc oglądaj je z ulicy.