Chludowo — modrzewiowy kościół cysterek, park Dmowskiego i muzeum o. Żelazka
Fot. Roweromaniak (2011), CC BY-SA 3.0, Wikimedia Commons
Gmina Suchy Las

Chludowo — modrzewiowy kościół cysterek, park Dmowskiego i muzeum o. Żelazka

Kościół z 1736 roku, dom Romana Dmowskiego i pamiątki po misjonarzu, który przeżył Dachau i pomagał trędowatym w Indiach

1,5–2 godz. (spacer 2,5 km) Dostępne dla zwiedzających 4/4 kryteriów Teren wokół kościoła i park dostępne; brak potwierdzonych udogodnień we wnętrzach — zalecany kontakt z werbistami
Nawiguj

W Chludowie pod Poznaniem na odcinku 2,5 km mieszczą się trzy różne historie. Jest tu modrzewiowy kościół Wszystkich Świętych z 1736 roku, zbudowany przez cysterki z Owińsk. Jest park, w którym mieszkał Roman Dmowski. Jest też małe muzeum werbisty o. Mariana Żelazka, który przeżył Dachau i Gusen, a potem przez dziesięciolecia pomagał chorym na trąd w Indiach.

Modrzewiowy kościół cysterek

Chludowo jest jedną z najstarszych wsi w okolicy. Według Wikipedii od 1248 lub 1250 roku, z nadania książąt Przemysła I i Bolesława Pobożnego, należało do klasztoru cysterek w Owińskach. Przewodnik gminy Suchy Las wiąże pierwszą wzmiankę o wsi z dokumentem o przybyciu cysterek do Owińsk w 1252 roku.

Pierwszy kościół, który według przewodnika cysterki zbudowały na przełomie XIII i XIV wieku, spłonął w 1710 roku. W 1736 roku zakonnice postawiły nową, modrzewiową świątynię. W 1744 roku poświęcił ją biskup Józef Kierski. To kościół salowy z dwiema bocznymi kaplicami tworzącymi transept i z jedną wieżą. Z pożaru uratowano m.in. obraz Matki Bożej z Dzieciątkiem, który Wikipedia datuje na XVI wiek i opisuje jako malowany na desce lipowej. W środku zachowało się dawne wyposażenie, w tym grupa pasyjna na belce tęczowej.

W latach 1771–1926 kościół był filią kościoła cysterek w Owińskach. Od 1945 roku opiekują się nim misjonarze werbiści. W latach 1968–1970 przeszedł gruntowny remont z wymianą stropów i dachu. Dzwonnicę zbudowano w 1936 roku jako wotum za 200 lat kościoła, a w grudniu 2008 roku wyremontowano wieżę i oświetlono budynek. Kościół jest w rejestrze zabytków pod numerem 2397/A z 21 grudnia 1932 roku.

Park von Treskowów i Roman Dmowski

W 1797 roku Prusacy skonfiskowali dobra klasztorne i Chludowo na ponad sto lat przeszło w ręce rodziny von Treskow. Około 1820–1830 roku założyli park. Dziś jest w nim staw, grota z figurą Matki Bożej i ponad 700 starych drzew, a w 1985 roku park wpisano do rejestru zabytków. Pałac w stylu neoklasycystycznym powstał około 1863 roku. W 1909 roku Treskowowie sprzedali cały majątek Pruskiej Komisji Kolonizacyjnej, która sprowadziła tu niemieckich osadników. Dla nich zbudowano też dom, który dziś nazywa się Starym Barem. Była w nim sala ze sceną, restauracja, sklep i pokoje gościnne. Od wiosny 2021 roku mieści się tu filia gminnego Centrum Kultury i Biblioteki.

Po odzyskaniu niepodległości majątek rozparcelowano. W 1922 roku Roman Dmowski kupił pałac z tzw. resztówką i według przewodnika gminy mieszkał tu do 1934 roku. Przewodnik podaje też, że w 1927 roku z jego inicjatywy otwarto bibliotekę Towarzystwa Czytelni Ludowych, prawdopodobnie w budynku dawnej szkoły z 1911 roku, gdzie dziś działa filia biblioteki. Przy wejściu do parku stoi popiersie Dmowskiego. W 1934 roku pałac przejęli misjonarze werbiści. W 1935 roku otworzyli nowicjat, a od 1936 do 1948 roku działało tu ich wyższe seminarium, później przeniesione do Pieniężna. Pałac spłonął w 1948 roku, a po odbudowie wygląda zupełnie inaczej. Dziś mieści Dom Misyjny św. Stanisława Kostki.

Muzeum o. Mariana Żelazka

Na terenie parku werbistów działa niewielkie muzeum poświęcone o. Marianowi Żelazkowi. W czasie II wojny światowej werbista przeszedł przez obozy Dachau i Mauthausen-Gusen. Według przewodnika gminy obiecał wtedy, że jeśli przeżyje, resztę życia poświęci chorym i potrzebującym. Przez lata pracował w Indiach i w Puri opiekował się chorymi na trąd. Jego dewizą było zdanie „nie trudno jest być dobrym, wystarczy tylko chcieć”. W gablotach są jego przedmioty osobiste i eksponaty przywiezione z Indii. Od 15 czerwca 2002 roku jego imię nosi szkoła w Chludowie.

Druga część ekspozycji dotyczy barokowej muzyki Indian z Ameryki Południowej, odkrytej i zbadanej przez innego werbistę z Chludowa, o. prof. Piotra Nawrota. Są tu oryginalne instrumenty indiańskie i makieta redukcji jezuickiej, czyli zarządzanej przez jezuitów osady Indian. Przewodnik gminy porównuje je do realiów znanych z filmu „Misja”.

Praktycznie

Chludowo leży w gminie Suchy Las (powiat poznański), przy linii kolejowej Poznań–Piła (przystanek Chludowo). Przewodnik gminy proponuje 2,5-kilometrowy spacer z parkingu przy szkole i bibliotece (ul. Szkolna 3): park werbistów (ul. Kościelna 15), muzeum, domy przy ul. Rynek, dawna szkoła, Stary Bar i kościół (ul. Kościelna 4). Muzeum zwiedza się tylko z przewodnikiem, po wcześniejszym umówieniu telefonicznym (tel. 61 811 65 50, stan z 2022 roku). Do kościoła według przewodnika można wejść po mszy. Na całość zaplanuj 1,5–2 godziny.

Dlaczego to zabytkowa perełka

  • Ma historię do opowiedzenia
  • Nie ma go w topce przewodników
  • Warto zboczyć z trasy
  • Budzi emocje

Źródła

  • Gmina Suchy Las — Weekendownik. Przewodnik turystyczny po gminie Suchy Las (2022) — https://visitpoznan.pl/storage/editor/weekendownik-przewodnik-turystyczny-po-gminie-suchy-las-2022.pdf
  • Wikipedia — Kościół Wszystkich Świętych w Chludowie — https://pl.wikipedia.org/wiki/Ko%C5%9Bci%C3%B3%C5%82_Wszystkich_%C5%9Awi%C4%99tych_w_Chludowie
  • Wikipedia — Chludowo — https://pl.wikipedia.org/wiki/Chludowo
  • Misjonarze Werbiści — Dom Misyjny św. Stanisława Kostki w Chludowie — https://www.chludowo.werbisci.pl/
Chludowo — modrzewiowy kościół cysterek, park Dmowskiego i muzeum o. Żelazka
Fot. Roweromaniak (2011), CC BY-SA 3.0, Wikimedia Commons