Zamek w Międzyrzeczu — strażnica Kazimierza Wielkiego i portrety trumienne
Fot. Gorofil (2015), CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons
Gmina Międzyrzecz

Zamek w Międzyrzeczu — strażnica Kazimierza Wielkiego i portrety trumienne

Ruiny królewskiego zamku z XIV wieku, dwór starostów i muzeum z kolekcją 220 portretów trumiennych i tablic

1,5–2 godz. Dostępne dla zwiedzających 3/4 kryteriów Według muzeum brak udogodnień dla osób z niepełnosprawnościami (planowane przy remoncie); pracownicy pomagają w miarę możliwości. Zamek czasowo zamknięty (remont od 1.10.2026)
Nawiguj

Między Obrą a Paklicą, na pagórze, który ludzie umacniali już w IX wieku, stoją ceglane mury zamku Kazimierza Wielkiego, a obok barokowy dwór starostów. Muzeum mieści się w dworze, a w nim jest coś, czego nie spodziewasz się w powiatowym mieście: według muzeum to największa w Polsce kolekcja portretów trumiennych, tablic inskrypcyjnych i herbowych. Ma 220 obiektów.

Strażnica na zachodniej granicy

Na wzgórzu w widłach rzek stał najpierw drewniany gród słowiański. Archeolodzy znaleźli w nim jamy zasobowe na około 250 ton zboża. To znacznie więcej, niż mogła wytworzyć sama ziemia międzyrzecka, dlatego gród uważa się za bazę wypadową wypraw Piastów na Pomorze. Gall Anonim opisał, jak w 1094 roku Bolesław Krzywousty po kilku dniach szturmu zmusił załogę grodu do poddania się. Podczas wykopalisk w latach 50. znaleziono prawie kompletny szkielet wojownika poległego w walkach o gród, z grotem strzały między żebrami.

Murowany zamek zaczęto wznosić około 1350 roku z polecenia Kazimierza Wielkiego. Mury obwodowe mają kształt podkowy o długości 145 metrów i do dziś zachowały się do wysokości około 9 metrów. Zamek strzegł zachodniej granicy Królestwa, ale i tak wielokrotnie padał. W 1474 roku zdradą zajęły go wojska Macieja Korwina, a w 1520 roku szturmem zdobyli go najemnicy wspierający zakon krzyżacki. Po tym ataku do 1574 roku dobudowano dwie okrągłe basteje artyleryjskie z murami grubymi na 3,5 metra. W 1574 roku nocował tu Henryk Walezy w drodze z Francji do Krakowa, gdzie miał objąć tron.

Ruina, dwór i portrety z trumien

Po potopie szwedzkim i wojnie północnej zamek nie nadawał się już na rezydencję. W 1719 roku starostowie zbudowali sobie obok dwór i to w nim, razem z oficyną z początku XVIII wieku, działa dziś Muzeum Ziemi Międzyrzeckiej im. Alfa Kowalskiego. Po 1945 roku cały kompleks przekazano muzeum, a w latach 50. i 60. zamek zabezpieczono jako trwałą ruinę. Odbudowano tylko dom bramny i przyziemie renesansowego domu mieszkalnego. W listopadzie 2024 roku zamek z zespołem dworsko-parkowym uznano za pomnik historii.

Kolekcja muzeum liczy ponad 18 tysięcy obiektów. Portrety trumienne z XVII i XVIII wieku pokazywano na wystawach m.in. w Paryżu, Londynie, Rzymie i Berlinie. W ekspozycji etnograficznej zobaczysz międzyrzecki strój ludowy i zrekonstruowaną „białą izbę” miejscowej chaty z przełomu XIX i XX wieku. Park wokół zajmuje blisko 6 hektarów. Wzdłuż dawnego wału przeciwartyleryjskiego biegnie aleja platanów.

Praktycznie

Gmina Międzyrzecz, powiat międzyrzecki, województwo lubuskie. Muzeum mieści się przy ul. Podzamcze 2, kilka minut pieszo od rynku. Parking dla zwiedzających ma wjazd od ul. Zachodniej.

Ważne: 1 października 2026 roku muzeum poinformowało, że z powodu prac remontowych zamek jest czasowo wyłączony ze zwiedzania. Wnętrza i dziedziniec zamku są niedostępne, a o ponownym otwarciu muzeum ma informować na bieżąco. Ekspozycja w dworze działa.

Godziny według strony muzeum (stan z października 2026): od 1 maja do 31 października wtorek–piątek 9:00–16:00, sobota–niedziela 10:00–17:00. Od 1 stycznia do 30 kwietnia wtorek–piątek 9:00–16:00, niedziela 10:00–17:00, w soboty muzeum jest nieczynne. W poniedziałki muzeum jest zamknięte, a we wtorki wstęp do muzeum jest bezpłatny. Ostatnie wejście 45 minut przed zamknięciem. Bilet normalny do muzeum kosztuje 15 zł, ulgowy 10 zł. Przed wyjazdem sprawdź aktualny komunikat na stronie muzeum. Na zwiedzanie ekspozycji i parku zarezerwuj około 1,5–2 godzin.

Dlaczego to zabytkowa perełka

  • Ma historię do opowiedzenia
  • Nie ma go w topce przewodników
  • Warto zboczyć z trasy
  • Budzi emocje

Źródła

  • Muzeum Ziemi Międzyrzeckiej im. Alfa Kowalskiego — strona główna (o muzeum, kolekcja portretów trumiennych) — https://muzeum.miedzyrzecz.pl/
  • Muzeum Ziemi Międzyrzeckiej — Prace remontowe na terenie zamku (1.10.2026) — https://muzeum.miedzyrzecz.pl/prace-remontowe-na-terenie-zamku/
  • Muzeum Ziemi Międzyrzeckiej — Godziny otwarcia — https://muzeum.miedzyrzecz.pl/godziny-otwarcia/
  • Muzeum Ziemi Międzyrzeckiej — Cennik i parking — https://muzeum.miedzyrzecz.pl/cennik/
  • Wikipedia — Zamek w Międzyrzeczu — https://pl.wikipedia.org/wiki/Zamek_w_Mi%C4%99dzyrzeczu
Zamek w Międzyrzeczu — strażnica Kazimierza Wielkiego i portrety trumienne
Fot. Gorofil (2015), CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons