Zamek joannitów w Słońsku — ruina z holenderskim rodowodem
Jeśli jedziesz drogą nr 22 z Kostrzyna w stronę Gorzowa, Słońsk łatwo przeoczyć — a warto zatrzymać się przy Placu Zamkowym. Stoją tu mury dawnej komandorii joannitów: najpierw średniowiecznego zamku, potem barokowego pałacu wzorowanego na holenderskim. Od 1975 roku to ruina, ale jej bryła wciąż robi wrażenie.
Od dworu rycerskiego do siedziby joannitów
Na początku stał tu niewielki dwór rycerski z XIV wieku. Przełom nastąpił 20 marca 1426 roku, kiedy miasto i zamek Słońsk (wówczas Sonnenburg) nabył zakon joannitów i wyznaczył je na siedzibę swojej brandenburskiej gałęzi. Już w latach 1426–1429 zbudowano tu potężną warownię, w której mieszkał komtur zakonny. Grube mury z tamtego okresu przetrwały w zabudowie do dziś.
Pierwsza duża rozbudowa przypadła na lata 1545–1564, za mistrza Tomasza Runge. Zamek zyskał renesansowy wygląd, który znamy z miedziorytu Matthäusa Meriana — artysta uwiecznił jego elewację wschodnią i północną. Ten etap zakończył się w 1652 roku, gdy zamek spalili Szwedzi.
Barokowa rezydencja na wzór amsterdamski
Odbudowę zainicjował w 1662 roku mistrz zakonu, książę Johann Moritz von Nassau, a prace trwały do 1688 roku. Nową rezydencję postawiono z wykorzystaniem starych murów, na wzór pałacu w Amsterdamie, który zaprojektowali Jacob van Campen i Pieter Post. Budowę prowadzili holenderscy mistrzowie Cornelis Rykwaert i Gorus Peron, a nadzorował ją książęcy doradca budowlany Jean de Bonjour.
Założenie ma plan kwadratu: budynek mieszkalny we wschodniej części, dziedziniec otoczony niskim murem, całość w fosie, a na osi — ogród. Kolejna przebudowa miała miejsce w 1783 roku. W XIX wieku w zamku urządzono muzeum i archiwum zakonu joannitów.
Po 1945 roku: dom kultury i pożar
Po wojnie zamek przejęło miasto. Przez jakiś czas działał w nim dom kultury, lecz około 1970 roku obiekt opuszczono, a w 1975 roku został podpalony. Od tamtej pory pozostają mury bez stropów. Do tego samego zespołu należy kościół MB Częstochowskiej, dawna kaplica zamkowa, oraz park pałacowy.
Praktycznie
Zamek leży w Słońsku (gmina Słońsk, powiat sulęciński), przy Placu Zamkowym, nad Łęczą. To ruina bez stropów — nie wchodź do środka, grozi zawaleniem; oglądaj ją wyłącznie z zewnątrz. Na obejrzenie wystarczy 20–30 minut, najlepiej w połączeniu ze zwiedzaniem pobliskiego kościoła.
Dlaczego to nie zabytkowa perełka
Obiekt jest dostępny tylko z zewnątrz (ruina grożąca zawaleniem), więc nie spełnia twardego wymogu fizycznej dostępności ikony.
Źródła
- Zamek joannitów w Słońsku — Wikipedia — https://pl.wikipedia.org/wiki/Zamek_joannit%C3%B3w_w_S%C5%82o%C5%84sku
- Słońsk — Wikipedia — https://pl.wikipedia.org/wiki/S%C5%82o%C5%84sk