Grota z Lourdes w Śliwicach — skała z żużlu i nagrobki na stalowej siatce
Fot. Taktoperz77 (2022), CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons
Gmina Śliwice

Grota z Lourdes w Śliwicach — skała z żużlu i nagrobki na stalowej siatce

Grota wylana w 1908 roku z żużlu i cementu oraz nagrobki zrobione tą samą techniką.

30–45 min Dostępne dla zwiedzających 3/4 kryteriów Plac przed grotą wyłożony kostką, bez schodów; brak potwierdzonych informacji o nawierzchni alejek cmentarza
Nawiguj

Przy kościele w Śliwicach, w samym środku Borów Tucholskich, stoi grota, która z daleka wygląda jak wycięta ze skały: nawisy, stalaktyty, nisza z figurą Matki Bożej. Z bliska widać, że to nie kamień. Grotę wylano w 1908 roku z żużlu zmieszanego z cementem — a ta sama technika, kilkaset metrów dalej, posłużyła do zrobienia nagrobków, jakich trudno szukać gdzie indziej.

Pomysł proboszcza, ręce bawarskiego konstruktora

Grota powstała na 50. rocznicę objawień w Lourdes (1858) jako wierna kopia tamtejszej groty. Jej inicjatorem był ks. dr Stanisław Sychowski, który kierował parafią w latach 1896–1916 — ten sam, który rozbudował kościół i był w Śliwicach orędownikiem pracy organicznej; jego imię nosi dziś ulica, przy której stoi urząd gminy. Prace prowadzono pod nadzorem konstruktora z Bawarii. Według opisu gminy żużel parowano w temperaturze ok. 70°C, mieszano z cementem i wylewano na szkielet z siatki drucianej — stąd nieregularna, „skalna” faktura, która z daleka udaje naturalną jaskinię.

Grota jest częścią zespołu kościelnego wpisanego do rejestru zabytków (nr A/268 z 2004 roku) razem z kościołem, cmentarzem przykościelnym i ogrodzeniem z bramami z 1830 roku.

Kościół, przy którym stoi

Parafię w Śliwicach wzmiankowano już w 1339 roku. Obecny neogotycki kościół św. Katarzyny Aleksandryjskiej z cegły i kamieni polnych zbudowano w latach 1830–1833, a w latach 1901–1902 ks. Sychowski powiększył go o trzynawowy korpus z prezbiterium według projektu J. Konitzera z Czerska. Z wcześniejszej świątyni pochodzą barokowy, dwukondygnacyjny ołtarz główny z drugiej połowy XVII wieku oraz dwa renesansowe dzwony.

Kościół z 1830 roku nie był pierwszy. Przewodnik powiatu tucholskiego podaje, że pierwszą, drewnianą świątynię zbudowano w Śliwicach w latach 1263–1264, a kolejną w 1618 roku. Sama wieś była w XIII wieku wsią książęcą, a w 1339 roku, już pod rządami zakonu krzyżackiego, dostała prawo chełmińskie. Po 1772 roku Śliwice znalazły się w zaborze pruskim. Przewodnik wskazuje, że życie społeczne i patriotyczne wsi napędzali wtedy księża: ks. Teofil Krzeszewski i ks. Sychowski, inicjator groty.

Z tego okresu pochodzi też chór „Orfeusz”, założony w 1873 roku. Przewodnik nazywa go najstarszym wiejskim chórem w Polsce. Powstały wtedy również Bank Ludowy, spółka wodna i szkółka koszykarska.

Nagrobki z zaprawy na stalowej siatce

Około 300 metrów od groty, na cmentarzu parafialnym (wpisanym do rejestru zabytków w 1993 roku), stoi grupa nagrobków z lat ok. 1906–1917. Wykonał je lokalny warsztat techniką bardzo podobną do tej z groty: z zaprawy nałożonej na stalową siatkę. Mieszają motywy secesji, romantyzmu i neogotyku, a ich forma nawiązuje do groty, do bogatej dekoracji kościoła z przełomu XIX i XX wieku oraz do kapliczki św. Jana Nepomucena, która stała przy wejściu na cmentarz i została zniszczona podczas II wojny światowej. Gmina Śliwice określa ten zespół jako przykład małej architektury sepulkralnej bez odpowiedników w Polsce. Główną aleję cmentarza zamyka Golgota z ceramicznymi figurami Grupy Ukrzyżowania, sprowadzonymi z Bawarii w 1900 roku. Na tym samym cmentarzu znajduje się wspólny grób około 174 Żydów zamordowanych 16 lutego 1945 roku — opisujemy go osobno: Mogiła na cmentarzu w Śliwicach.

Praktycznie

Dojazd: Śliwice, ul. Kościelna / ul. ks. dr. St. Sychowskiego, w centrum wsi przy kościele św. Katarzyny; przycisk „Nawiguj” prowadzi pod grotę. Cmentarz parafialny leży ok. 300 metrów dalej, a dawny kościół ewangelicki — kilkaset metrów od groty, przy tej samej ulicy. Dostęp: grota stoi na otwartym placu przy kościele; cmentarz jest dostępny w godzinach otwarcia. To miejsca kultu i pamięci — warto uszanować trwające nabożeństwa i pogrzeby. Czas: 30–45 minut na grotę, kościół z zewnątrz i spacer po cmentarzu. Godziny otwarcia kościoła i cmentarza mogą się zmieniać — sprawdź przed wyjazdem.

Dlaczego to zabytkowa perełka

  • Ma historię do opowiedzenia
  • Nie ma go w topce przewodników
  • Warto zboczyć z trasy
  • Budzi emocje

Źródła

  • Gmina Śliwice — Zabytki architektury i budownictwa — https://www.sliwice.pl/strona/turysci-unikatowe-akrakcje/593-zabytki-architektury-i-budownictwa
  • Starostwo Powiatowe w Tucholi — Bory Tucholskie. Przewodnik turystyczny po powiecie tucholskim (2021) — https://portal.tucholski.pl/asp/pliki/2021/07/przewodnik-turystyczny-tuchola-web.pdf
  • Wikipedia — Gmina Śliwice (wykaz zabytków) — https://pl.wikipedia.org/wiki/Gmina_%C5%9Aliwice
  • Wikipedia — Śliwice (województwo kujawsko-pomorskie) — https://pl.wikipedia.org/wiki/%C5%9Aliwice_(wojew%C3%B3dztwo_kujawsko-pomorskie)
Grota z Lourdes w Śliwicach — skała z żużlu i nagrobki na stalowej siatce
Fot. Taktoperz77 (2022), CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons