Krąg — borowiacka wieś drewnianych chałup między dwoma jeziorami
Fot. Zero (2012), CC BY 3.0, Wikimedia Commons
Gmina Śliwice

Krąg — borowiacka wieś drewnianych chałup między dwoma jeziorami

Wieś na przesmyku między jeziorami, w której większość domów to stare chałupy z sosnowych bali.

30–45 min Dostępne dla zwiedzających 3/4 kryteriów Droga gruntowa przez wieś (stan ze zdjęcia z 2012 r.); brak utwardzonych chodników
Nawiguj

Krąg leży na wąskim przesmyku między dwoma jeziorami, Okrągłym i Długim, w Tucholskim Parku Krajobrazowym. Gruntowa droga prowadzi przez wieś, w której większość domów to stare chałupy z sosnowych bali — kilka z nich wciąż pod strzechą. Tucholski Park Krajobrazowy nazywa Krąg „swoistym żywym skansenem”.

Wieś Górnowiczów

W czasach Polski szlacheckiej osada należała do starostwa świeckiego, a w 1875 roku weszła do nowo utworzonego powiatu tucholskiego jako część obszaru dworskiego Lipowa. Wieś leży na przesmyku między jeziorami Okrągłym (107 ha) i Długim (64 ha), które należą do największych w gminie Śliwice. Do 1923 roku mieszkańcy należeli do parafii w Śliwicach, później — do nowej parafii w Szlachcie. Źródła z 1765 roku wymieniają tu Jakuba Górnowicza, a w 1865 roku na 32 rodziny mieszkające we wsi aż 16 nosiło to nazwisko.

Co zachowało się z dawnej zabudowy

Według opisu przygotowanego w ramach programu Krajowej Sieci Obszarów Wiejskich we wsi stoi 15 domów z drewna, a kilka kolejnych z czasem otynkowano lub obmurowano. Około jedna trzecia z nich ma ok. 200 lat. Chałupy mają konstrukcję zrębową — budowano je z pni żywicznej sosny. Jest tu też murowany budynek dawnej szkoły z 1911 roku, dziś ze świetlicą wiejską. Dawne sprzęty domowe i gospodarskie z Kręgu trafiły do muzeów — można je oglądać w Muzeum Etnograficznym w Toruniu i w Kaszubskim Parku Etnograficznym we Wdzydzach Kiszewskich.

Gmina Śliwice podaje, że rozważano przekształcenie osady w skansen, a w 1993 roku telewizja wyemitowała o wsi program „Tam, gdzie zatrzymał się czas”. Krąg pozostał jednak zwykłą, zamieszkaną wsią — liczba chat i strzech zmienia się wraz z remontami, więc dane sprzed lat traktuj orientacyjnie.

Las wokół wsi

W czasie okupacji okolica była terenem działania grup partyzanckich; gmina podaje, że jeden z głównych bunkrów grupy Jana Meggera znajdował się w pobliżu wsi, a przewodnik powiatu tucholskiego wiąże ten bunkier z desantem ppor. Jana Miętkiego. 2 listopada 1939 roku w lesie koło Rudzkiego Mostu zginął nauczyciel z Kręgu, Alojzy Biesek.

Szkoła, w której uczył, powstała w Kręgu pod koniec XIX wieku. Okupacja dotknęła też mieszkańców: 3 listopada 1944 roku za współpracę z ruchem oporu i pomoc partyzantom Niemcy zamordowali Salomeę i Zofię Wielgosz. Przewodnik powiatu tucholskiego zamyka opis wsi zdaniem, że jej zwarta zabudowa jest „klejnotem borowiackiego budownictwa ludowego”.

Praktycznie

Dojazd: Krąg, gmina Śliwice, ok. 8 km na północny zachód od Śliwic; przycisk „Nawiguj” prowadzi do centrum wsi. Zwiedzanie: wieś oglądasz z publicznej drogi; chałupy są prywatne i zamieszkane — nie wchodź na podwórka i nie fotografuj mieszkańców bez zgody. Czas: 30–45 minut na spacer przez wieś i nad jeziora. Latem przyjeżdżają tu grupy turystów; poza sezonem jest spokojniej. Stan zabudowy może się zmieniać — sprawdź przed wyjazdem.

Dlaczego to zabytkowa perełka

  • Ma historię do opowiedzenia
  • Nie ma go w topce przewodników
  • Warto zboczyć z trasy
  • Budzi emocje

Źródła

  • Tucholski Park Krajobrazowy — Drewniane chaty w Kręgu — https://parki.kujawsko-pomorskie.pl/tpk/turystyka/warto-zobaczyc/4-chata-pomenonicka-w-chrystkowie
  • Gmina Śliwice — Dzieje wsi: Krąg — https://www.sliwice.pl/strona/gmina-dzieje-wsi/618-krag
  • Gmina Śliwice — Zabytki architektury i budownictwa — https://www.sliwice.pl/strona/turysci-unikatowe-akrakcje/593-zabytki-architektury-i-budownictwa
  • Aktywna Wieś (KSOW) — Wieś Krąg — https://www.aktywnawies.pl/wies-krag,at22,l1.html
  • Starostwo Powiatowe w Tucholi — Przewodnik turystyczny po powiecie tucholskim (2021) — https://portal.tucholski.pl/asp/pliki/2021/07/przewodnik-turystyczny-tuchola-web.pdf
Krąg — borowiacka wieś drewnianych chałup między dwoma jeziorami
Fot. Zero (2012), CC BY 3.0, Wikimedia Commons