Drewniany kościół w Kicinie — parafia Kochanowskiego, w której poeta nigdy nie był
Fot. Sławomir Milejski (2019), CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons
Gmina Czerwonak

Drewniany kościół w Kicinie — parafia Kochanowskiego, w której poeta nigdy nie był

Modrzewiowy kościół z 1751 roku i prawdziwa historia Jana Kochanowskiego jako proboszcza Kicina.

20–30 min Dostępne dla zwiedzających 3/4 kryteriów Kościół na wzniesieniu, dojście brukowaną ulicą i po schodach; brak potwierdzonego podjazdu — zalecany kontakt z parafią
Nawiguj

Na niewielkim wzniesieniu w środku Kicina, nad brukowaną ulicą, stoi ciemnobrązowy kościół z modrzewiowych desek. To drewniany kościół parafialny pw. św. Józefa Oblubieńca NMP z lat 1749–1751, na skraju Puszczy Zielonki w gminie Czerwonak. Wygląda skromnie, ale ma za sobą prawie trzysta lat i jedno nazwisko, które zna każdy, kto chodził do polskiej szkoły: Jan Kochanowski.

Kochanowski był tu proboszczem. I nigdy tu nie przyjechał

To najczęściej powtarzana — i najczęściej przekręcana — ciekawostka o Kicinie. W latach 1564–1574 Kochanowski był prepozytem poznańskiej kapituły katedralnej, a z tą godnością wiązało się beneficjum kicińskie: dochody z Kicina i kilku okolicznych wsi. Formalnie był więc proboszczem tutejszej parafii. Obowiązki duszpasterskie i administracyjne pełnili jednak w jego imieniu wikariusze, a sam poeta — jak zgodnie podają źródła — nie był osobiście ani w Kicinie, ani w Poznaniu. Beneficjum porzucił, gdy postanowił się ożenić.

Warto też wiedzieć, że kościół, który dziś oglądasz, nie jest tym z czasów Kochanowskiego. Pierwszą świątynię, pod wezwaniem Wszystkich Świętych, wzmiankowano w 1405 roku, choć gmina Czerwonak przypuszcza, że parafia powstała już w XII lub XIII wieku. Starą świątynię rozebrano w 1749 roku, a na jej miejscu w latach 1749–1751 zbudowano obecny kościół. Według rejestru zabytków stoi on na terenie dawnego grodziska w środku wsi.

Biskup, który wrócił do swojej parafii

Głównym fundatorem nowej świątyni był Józef Tadeusz Kierski, biskup poznański — wcześniej, zanim został biskupem, sam był proboszczem w Kicinie. W 1752 roku osobiście konsekrował kościół. Budowla zachowała oryginalną konstrukcję zrębową z sosnowych bali: ma 19,46 metra długości, a nawa — 8,69 metra szerokości. Kościół ma prostokątną nawę i węższe, trójbocznie zamknięte prezbiterium. Ściany z zewnątrz obito pionowymi deskami modrzewiowymi, a od zachodu stoi kwadratowa wieża o konstrukcji słupowej z kruchtą i wysokim dachem namiotowym. Dachy kryje łupek.

Budynek przetrwał niemal trzy stulecia dzięki kolejnym remontom, które rejestr zabytków dokładnie wylicza. W 1830 roku przeniesiono cmentarz, w 1852 roku zniszczona została wieża, którą odbudowano w 1863 roku. W 1902 roku dach pokryto łupkiem, a w 1903 roku wymieniono posadzkę. W 1980 roku wymieniono deskowanie ścian, w 2004 roku zakrystię, a w latach 2008–2010 przeprowadzono konserwację wnętrza.

Błękitne wnętrze i rokokowe girlandy

Wnętrze utrzymano w błękitnej kolorystyce, z rokokowymi malowidłami z motywem girland. Ich historia jest zaskakująca. W 1931 roku ściany pokryto nowymi malowidłami, a oryginalną XVIII-wieczną polichromię odsłonił i odnowił dopiero w latach 1966–1967 Teodor Szukała. Nawę od prezbiterium oddziela prosty, płaski strop. W ołtarzu głównym z połowy XVIII wieku znajduje się obraz Matki Bożej z Dzieciątkiem, który rejestr zabytków datuje na 1687 rok. W kościele jest też obraz Matki Bożej Śnieżnej z lat ok. 1620–1630 i dwa neobarokowe ołtarze boczne. Z czasów budowy pochodzą m.in. rokokowa ambona i chrzcielnica, są też trzy ławy kolatorskie.

W roku poświęcenia kościoła odlano cztery dzwony, którym nadano imiona Józef, Nepomucen, Stanisław i Wawrzyniec. Obok kościoła stoi dzwonnica z 1985 roku. Gmina Czerwonak podaje, że w 1997 roku zawieszono w niej trzy nowe dzwony wykonane przez Józefa Hryniewskiego z Kicina.

Obóz przy plebanii

Podczas okupacji Niemcy przemianowali wieś na Buschdorf, a na terenie zabudowań parafii urządzili obóz pracy przymusowej dla Żydów. Działał od 1 lipca 1941 do 25 sierpnia 1943 roku i był jednym z co najmniej 22 takich obozów utworzonych wówczas w Wielkopolsce. Więźniów przywożono z getta łódzkiego oraz ze Zgierza i Pabianic, pojedyncze osoby także z Kutna i Włocławka. Jednocześnie przebywało tu ok. 40 mężczyzn w wieku 20–50 lat; przez cały okres istnienia obozu przeszło przez niego ok. 114 osób, z których 76 zginęło.

Więźniowie budowali drogę do wsi Kliny, brukowali drogi w Czerwonaku i pracowali przy pracach polowych i porządkowych. Żyli w głodzie i zimnie, spali na gołej ziemi albo na cegłach. Zachowały się relacje o pobiciach i o powieszeniu więźniów za próbę zabrania kilku ziemniaków z pola, a także o represjach wobec Polaków, którzy próbowali przekazywać im żywność. Po likwidacji obozu ocalałych wywieziono do Auschwitz-Birkenau.

27 stycznia 2017 roku, w Międzynarodowym Dniu Pamięci o Ofiarach Holokaustu, w miejscu obozu odsłonięto tablicę upamiętniającą jego więźniów. Inicjatorami byli wójt gminy Czerwonak, ówczesny proboszcz parafii w Kicinie i poznańska filia Związku Gmin Wyznaniowych Żydowskich. Dane o obozie pochodzą z badań historyków, m.in. dr. hab. Witolda Tyborowskiego z Instytutu Historii UAM, autora monografii Kicina wydanej w 2016 roku na 700-lecie wsi.

Praktycznie

Dojazd: Kicin, ul. Kościelna — kościół stoi na wzniesieniu w centrum wsi; przycisk „Nawiguj” prowadzi pod świątynię. Przez Kicin biegną Szlak Kościołów Drewnianych wokół Puszczy Zielonki, Wielkopolska Droga św. Jakuba, Szlak Niepodległości i ścieżka im. Augusta Cieszkowskiego. Od 2016 roku Kicin z Wierzenicą łączy też Droga Różańcowa. Łatwo więc połączyć wizytę z wycieczką rowerową, np. z Dziewiczą Górą. Zwiedzanie: to czynny kościół parafialny — wnętrze najpewniej zobaczysz przy okazji nabożeństw; poza nimi warto wcześniej skontaktować się z parafią. W okresie Wielkiego Postu parafia wystawia Misterium Męki Pańskiej — terminy znajdziesz na stronie parafii. Czas: 20–30 minut. Godziny mszy i dostępność wnętrza mogą się zmieniać — sprawdź przed wyjazdem.

Dlaczego to zabytkowa perełka

  • Ma historię do opowiedzenia
  • Nie ma go w topce przewodników
  • Warto zboczyć z trasy
  • Budzi emocje

Źródła

  • Gmina Czerwonak — Drewniany kościół pw. św. Józefa w Kicinie — https://czerwonak.pl/pl/turysta/atrakcje-turystyczne/zabytki/drewniany-kosciol-pw-sw-jozefa-w-kicinie/807
  • Narodowy Instytut Dziedzictwa, zabytek.pl — Kicin, kościół parafialny pw. św. Józefa Oblubieńca NMP — https://zabytek.pl/en/obiekty/kicin-kosciol-parafialny-pw-sw-jozefa-oblubienca-nmp
  • Wikipedia — Kicin (województwo wielkopolskie) — https://pl.wikipedia.org/wiki/Kicin_(wojew%C3%B3dztwo_wielkopolskie)
  • Wielkopolska Ciekawie — Kicin i Jan Kochanowski — https://wielkopolskaciekawie.pl/ciekawe-miejsca/kicin/
  • KAI (eKAI.pl) — Kicin k. Poznania: upamiętnienie więźniów obozu pracy przymusowej dla Żydów (27.01.2017) — https://www.ekai.pl/kicin-k-poznania-upamietnienie-wiezniow-obozu-pracy-przymusowej-dla-zydow/
  • Anna Ziółkowska, Obozy pracy przymusowej dla Żydów w Wielkopolsce w latach okupacji hitlerowskiej (1941–1943), Wydawnictwo Poznańskie, Poznań 2005 — https://www.ushmm.org/online/hsv/source_view.php?SourceId=33239
Drewniany kościół w Kicinie — parafia Kochanowskiego, w której poeta nigdy nie był
Fot. Sławomir Milejski (2019), CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons